شنواییسنجی نوزادان و کودکان یکی از مهمترین اقدامات در حوزه سلامت کودک است که نقش اساسی در رشد گفتار، زبان، یادگیری و تعاملات اجتماعی ایفا میکند. شنوایی، پایه اصلی برقراری ارتباط و کسب مهارتهای زبانی است و هرگونه اختلال در این سیستم، در صورت تشخیص دیرهنگام، میتواند تأثیرات جبرانناپذیری بر رشد شناختی و اجتماعی کودک بر جای بگذارد. به همین دلیل، غربالگری و ارزیابی شنوایی از بدو تولد اهمیت ویژهای دارد.
کمشنوایی در نوزادان و کودکان ممکن است مادرزادی یا اکتسابی باشد. عوامل ژنتیکی، عفونتهای دوران بارداری، زایمان زودرس، زردی شدید نوزادی، سابقه خانوادگی کمشنوایی، مصرف برخی داروها و عفونتهای مکرر گوش در دوران کودکی از جمله دلایل بروز اختلالات شنوایی هستند. نکته قابل توجه این است که بسیاری از نوزادان مبتلا به کمشنوایی، در ظاهر سالم به نظر میرسند و بدون انجام تستهای تخصصی، تشخیص مشکل امکانپذیر نیست.
شنواییسنجی نوزادان معمولاً در قالب برنامههای غربالگری شنوایی نوزادان انجام میشود. این غربالگریها اغلب در روزهای نخست پس از تولد و قبل از ترخیص از بیمارستان صورت میگیرد. تستهایی مانند OAE (انتشار صوتی گوش) و AABR (پاسخ شنیداری ساقه مغز خودکار) از رایجترین و مطمئنترین روشها برای ارزیابی شنوایی نوزادان هستند. این آزمونها غیرتهاجمی، بدون درد و در مدتزمان کوتاه انجام میشوند و اطلاعات ارزشمندی از عملکرد سیستم شنوایی نوزاد ارائه میدهند.
در صورت مشاهده نتیجه غیرطبیعی در غربالگری اولیه، انجام ارزیابیهای تکمیلی شنواییسنجی ضروری است. تشخیص قطعی کمشنوایی هرچه زودتر انجام شود، امکان مداخله بهموقع و مؤثر افزایش مییابد. تحقیقات نشان داده است که شناسایی و شروع درمان کمشنوایی قبل از ششماهگی، نقش بسیار مهمی در رشد طبیعی گفتار و زبان کودک دارد.
شنواییسنجی کودکان بسته به سن آنها به روشهای متفاوتی انجام میشود. در کودکان خردسال، از تستهای رفتاری ساده مانند مشاهده واکنش کودک به صداها استفاده میشود. در سنین بالاتر، آزمونهایی مانند VRA (شنواییسنجی با تقویت دیداری) و Play Audiometry (شنواییسنجی بازیمحور) به کار میرود که متناسب با سطح رشد کودک طراحی شدهاند. این روشها باعث میشوند کودک بدون اضطراب و در قالب بازی، در فرآیند ارزیابی همکاری کند.
نتایج شنواییسنجی کودکان، مبنای تصمیمگیری برای اقدامات درمانی و توانبخشی است. در صورت تشخیص کمشنوایی، بسته به نوع و شدت آن، راهکارهایی مانند استفاده از سمعک، کاشت حلزون شنوایی، گفتاردرمانی و پیگیریهای منظم پیشنهاد میشود. مداخله زودهنگام نهتنها به بهبود شنوایی کودک کمک میکند، بلکه از بروز مشکلات تحصیلی، رفتاری و ارتباطی در آینده پیشگیری مینماید.
در نهایت، شنواییسنجی نوزادان و کودکان اقدامی پیشگیرانه و حیاتی است که نیازمند آگاهی والدین و پیگیری منظم است. توصیه میشود والدین در صورت مشاهده علائمی مانند عدم واکنش کودک به صدا، تأخیر در گفتار، عفونتهای مکرر گوش یا افت تحصیلی، در اسرع وقت به مراکز شنواییسنجی مراجعه کنند. توجه به سلامت شنوایی در سالهای نخست زندگی، سرمایهگذاری ارزشمندی برای آینده کودک و کیفیت زندگی او خواهد بود.